Quarantaine na terugkeer uit vakantie: de impact op de arbeidsrelatie

05 aug 2020Arbeidsovereenkomst

In deze zomerperiode keren heel wat werknemers terug van een reis uit het buitenland, al dan niet na een verblijf in een zogenaamd “risicogebied” (de oranje of rode zones). Werknemers die uit dergelijke zones terugkeren, moeten worden getest en in quarantaine worden geplaatst (aanbevolen of verplicht). Hierna bespreken we de arbeidsrechtelijke implicaties van deze uitzonderlijke situatie.

Context: een korte opfrissing

In het kader van de Covid-19 crisis doet de Belgische overheid aanbevelingen en legt zij beperkingen op betreffende reizen naar het buitenland.

Op dit moment worden zogenaamde "niet-essentiële" reizen (bijv. toeristische reizen) in principe alleen binnen de Europese Unie, het Schengengebied en het Verenigd Koninkrijk toegelaten. Dit gebied is onderverdeeld in drie geografische zones, afhankelijk van het gezondheidsrisico:

  • "Groene Zones", die niet onderhevig zijn aan bijzondere beperkingen;
  • "Oranje Zones", waarvoor de Belgische autoriteiten een reis afraden. Reizigers die terugkeren uit deze zones worden geadviseerd om getest en in quarantaine geplaatst te worden;
  • "Rode Zones", waarvoor de Belgische autoriteiten een reis formeel verbieden. Reizigers die uit deze zones terugkeren, moeten een test ondergaan en in quarantaine worden geplaatst.

De FOD Buitenlandse Zaken werkt de lijst van de betrokken landen of regio's regelmatig bij.

Quarantaine van werknemers: de gevolgen voor de uitvoering van de arbeidsovereenkomst

Op de werkgever rust eerst en vooral de verplichting om de gezondheid en veiligheid van de werknemers te waarborgen. Op basis van deze algemene verplichting kan de werkgever rechtmatig de toegang tot de werkplek ontzeggen aan een werknemer die in quarantaine wordt geplaatst (op basis van een beslissing van de overheid). Wanneer de werknemer arbeidsgeschikt is, maar niet in staat is om te werken als gevolg van de quarantainemaatregel, dan kan de werkgever de werknemer vragen om een medisch attest voor te leggen dat de quarantaine bevestigt.

Ten eerste moet voor de werknemer in quarantaine (of het nu gaat om een aanbeveling of een verplichting) de mogelijkheid worden onderzocht om hem of haar te laten telewerken.

Ten tweede is de impact van de quarantaine op de uitvoering van de arbeidsovereenkomst afhankelijk van de concrete situatie: 

  • Als telewerken haalbaar is, dan moet het tijdens de quarantaineperiode worden ingevoerd. De werkgever moet de werknemer dan zijn normale loon betalen, op de gebruikelijke betaaldatum.

We merken op dat telewerk sinds 29 juli 2020 door de overheid "sterk aanbevolen" wordt, voor alle functies die zich daartoe lenen.

  • Indien telewerk niet mogelijk is, dan kunnen de partijen, rekening houdend met de functie van de werknemer, de schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst inroepen op grond van overmacht. Deze schorsing geldt in principe voor de duur van de quarantaine.

In haar laatste administratieve instructies bevestigt de RVA dat een werknemer in tijdelijke werkloosheid wegens overmacht kan worden geplaatst indien hij een zogenaamd "quarantaine attest” kan voorleggen (i.e. conform de template van het RIZIV). Dit standpunt geldt zowel voor werknemers die terugkomen uit een oranje als een rode zone.

In voorkomend geval wordt de werkgever vrijgesteld van de betaling van het loon en ontvangt de werknemer een uitkering ten laste van de RVA;

  • De werknemer in quarantaine, voor wie telewerken onmogelijk is, komt niet altijd in aanmerking voor tijdelijke werkloosheid wegens overmacht.

De RVA benadrukt dat de werknemer geen "fout" mag begaan hebben. Dit zou het geval zijn wanneer de werknemer bewust vertrekt naar een risicogebied. Met andere woorden, een werknemer die naar een rode zone vertrekt, ook al wist hij bij zijn vertrek dat het verboden was, kan zich bij zijn terugkeer niet beroepen op overmacht en een werkloosheidsuitkering aanvragen.

Als er geen andere oplossing mogelijk is (vakantie nemen, inhaalrust, enz.), dan wordt de uitvoering van de arbeidsovereenkomst tijdens de quarantaineperiode effectief geschorst. Dit standpunt wordt bevestigd door de FOD WASO. Dit betekent dat de werknemer zich niet kan beroepen op een wettelijke schorsingsgrond waarvoor hij aanspraak zou kunnen maken op de betaling van loon.

Te onthouden?

Wanneer een werknemer uit een "rode" of "oranje" zone terugkeert en in quarantaine wordt geplaatst, dan kan de werkgever onder bepaalde voorwaarden zijn arbeidsovereenkomst schorsen. De werkgever wordt dan vrijgesteld van de betaling van loon en de werknemer ontvangt voor de duur van de quarantaine een uitkering ten laste van de RVA.

De werknemer mag echter niet verantwoordelijk zijn voor de quarantainemaatregel, hetgeen het geval zou zijn wanneer hij bewust naar een rode zone vertrekt. Als telewerk voor deze werknemer geen optie is, dan kan zijn arbeidsovereenkomst geschorst worden, zonder dat hij aanspraak kan maken op de betaling van loon of een tijdelijke werkloosheiduitkering wegens overmacht.